Aktualnie online
· Gości online: 3

· Użytkowników online: 0

· Łącznie użytkowników: 6,299
· Najnowszy użytkownik: rorsweems
Wyszukiwarka Kategoria
Istota bilansu płatniczego i jego główne pozycje.



Istota bilansu płatniczego i jego główne pozycje.
Bilans płatniczy jest syntetycznym zestawieniem wszystkich płatności dokonywanych między rezydentami krajowymi a zagranicą, dotyczących określonego okresu, zazwyczaj jednego roku kalendarzowego.
Celem sporządzania bilansu płatniczego jest zapewnienie informacji o stanie stosunków finansowych państwa z zagranicą. Oddziałuje on na kierunki polityki gospodarczej państwa, zwłaszcza monetarnej, fiskalnej, handlowej i na kurs walutowy. Informacje zawarte w bilansie są też niezwykle ważne dla banków i przedsiębiorstw, wpływają, bowiem na kurs walutowy oraz poziom ryzyka kursowego, tj. dwie podstawowe kategorie ekonomiczne mające istotny wpływ na transakcje międzynarodowe.
Transakcje kredytowe to transakcje, które powodują otrzymanie płatności od podmiotów zagranicznych.
Transakcje debetowe zaś to takie transakcje, które wymagają płatności na rzecz podmiotów zagranicznych ze strony danego kraju. Eksport napływ kapitału i darowizny otrzymane od obcokrajowców są zapisywane w bilansie na koncie kredytowym ze znakiem dodatnim, ponieważ powodują wpłatę ze strony obcokrajowców. Import zaś towarów i usług, darowizny na rzecz obcokrajowców i wywóz kapitału za granicę są zapisywane na koncie kredytowym ze znakiem ujemnym(odpływ).Całość transakcji w bilansie płatniczym dzieli się na dwie podstawowe części:
*rachunek bieżący
*rachunek kapitałowy.
Rachunek bieżący obejmuje transakcje towarowe, usługowe, dochody z pracy i kapitału oraz transfery nieodpłatne. Na rachunku tym jest zapisywana pełna wartość towarów i usług eksportowanych bądź importowanych. Są na nim też księgowane odsetki i dywidendy, a więc dochody związane z obrotem kapitałowym, podczas gdy same obroty kapitałowe znajdują odzwierciedlenie na rachunku kapitałowym.
Rachunek kapitałowy obejmuje zagraniczne transakcje finansowe krótkoterminowe i długoterminowe. W przeciwieństwie do rachunku bieżącego rachunek kapitałowy odzwierciedla tylko zmiany stanu, a nie całą wielkość transakcji. W bilansie płatniczym odnotowuje się wzrost lub spadek różnego rodzaju należności i zobowiązań zagranicznych, przyrost lub ubytek majątku rzeczowego za granicą lub zagranicznego w kraju oraz zmiany zapasu złota monetarnego i zasobu specjalnych praw ciągnienia(SDR).
Pojęcie równowagi i nierównowagi bilansu płatniczego.
Z formalnego, rachunkowego punktu widzenia bilans płatniczy jest zawsze zrównoważony. Bilans obrotów bieżących i bilans kapitałowy wraz z rezerwami są ze sobą ściśle powiązane. Saldo obrotów bieżących powinno być równe saldu obrotów kapitałowych skorygowanych o zmianę stanu rezerw. Obroty kapitałowe wyjaśniają nam, z jakich źródeł został sfinansowany deficyt lub na co została zużyta nadwyżka rachunku bieżącego. Jeśli obroty kapitałowe nie równoważą deficytu lub nadwyżki obrotów bieżących, to funkcje te są przejmowane przez rezerwy płatnicze. Nie zrównoważony przez obroty kapitałowe deficyt obrotów bieżących powoduje odpowiednie ich zmniejszenie. Z kolei nadwyżka obrotów bieżących powoduje wzrost rezerw płatniczych. Gdy spadek rezerw płatniczych jest znaczny i szybko się zwiększa zagraniczne zadłużenie długoterminowe, zmniejsza się wiarygodność płatnicza kraju. Nadwyżka całkowitych zobowiązań nad należnościami na rachunku bieżącym i kapitałowym określa rozmiary deficytu płatniczego. Deficyt w bilansie płatniczym może, więc zostać zmierzony albo przez nadwyżkę zobowiązań ponad należności na rachunku bieżącym i kapitałowym, albo przez zmiany stanu rezerw. Bilans kraju osiąga nadwyżki wówczas, gdy należności przewyższają zobowiązania na rachunku bieżącym i kapitałowym oraz powodują wzrost rezerw dewizowych. Wszystkie transakcje na rachunku bieżącym oraz kapitałowym są nazywane transakcjami autonomicznymi, tj. podejmowanymi wyłącznie z chęci osiągnięcia zysku niezależnie od sytuacji w bilansie płatniczym. Natomiast do transakcji wyrównawczych, zaliczamy zmiany stanu oficjalnych rezerw państwowych i te pożyczki zagraniczne, których celem jest poprawa równowagi płatniczej.
Mechanizm cenowy przywracania równowagi bilansu płatniczego w różnych systemach walutowych.
Mechanizmy przywracania równowagi płatniczej nie w każdym przypadku okazują się skuteczne. Niekiedy poszczególne kraje nie są gotowe do zaakceptowania ekonomicznych i społecznych kosztów ich nieskrępowanego działania. Doceniając jednak konieczność przywracania równowagi bilansu płatniczego, dążą one do osiągnięcia tego celu za pomocą dostępnych środków. Do podstawowych środków mających wpływ na zewnętrzną równowagę ekonomiczną zaliczamy: system monetarny, system fiskalny i politykę fiskalną, system i politykę dochodową, system kształtowania cen i politykę cenową oraz warunków konkurencji, środki administracyjno-prawne. Mechanizm dostosowania rynkowego obejmuje środki cenowe i dochodowe. Mechanizm cenowy opiera się na reakcjach zmian popytu i podaży na zmiany cen w krajach deficytowych i nadwyżkowych. Do cen zaliczamy nie tylko ceny towarów i usług, lecz także pieniądza(stopą procentową) oraz pracy(płace). Kurs walutowy jest też celem pieniądza krajowego wyrażonego w walutach obcych. Z punktu widzenia równowagi płatniczej mechanizm cenowy działa odmiennie w warunkach systemu waluty złotej, pieniądza papierowego, jak również kursu stałego i zmiennego.
Mechanizm dochodowy przywracania równowagi bilansu w różnych systemach walutowych.
System i polityka dochodowa wiąże się w znacznym stopniu z budżetem i podatkami, zasadami kształtowania płac w przedsiębiorstwach publicznych i państwowych oraz system ubezpieczeń społecznych (funduszowy czy repartycyjny). Znaczący wpływ na równowagę wewnętrzną i pośrednio płatniczą ma także system, roszczeniowy lub negocjacyjny, kształtowania płac przez związki zawodowe i pracodawców.
Mechanizm automatycznego przywracania równowagi bilansu w różnych systemach walutowych.
W 1994 r. w Bretton Woods odbyła się konferencja międzynarodowa z udziałem 44 krajów (także Polski). Zwyciężyła koncepcja White,a, w myśl, której równowaga płatnicza krajów uczestniczących miała być osiągana nie za pomocą ograniczenia wymienialności walut i nie przez zdanie się na działanie wyłącznie mechanizmów rynkowych (jak w systemie waluty złotej), lecz przez prowadzenie odpowiedniej polityki gospodarczej, do czego zobowiązywały się kraje uczestniczące w systemie.
Podstawowe cele i zasady tego systemu.
CELE: - przywrócenie wymienialności walutowej w krajach o gosp. rynkowej;
- utrzymanie stabilności kursów walutowych; - zapewnienie w ten sposób sprawnego funkcjonowania międzynarodowego obrotu gospodarczego.
ZASADY: - waluty poszczególnych krajów mają ściśle określony parytet (w złocie lub w stosunku do dolara),
- dopuszczalna amplituda wahań rynkowych kursów w stosunku do parytetowego wynosi-+1%
-złoto jest środkiem rezerwowym i ostatecznym środkiem rozliczeniowym,
-stała cena złota (35 USD za tzw. uncję trojańską złota,
-wymienialność dolara na złoto,
-możliwość skorzystania z kredytów MFW w przyp. trudności płatniczych,
-możliwość zmiany kursu waluty, w przyp. większej niż 10% jedynie za zgodą władz MFW
Krótkookresowa nierównowaga bilansu płatniczego miała być likwidowana w drodze wykorzystania rezerw walutowych (złota i dolara USA)lub zaciągania kredytów zagranicznych.
Długookresowa nierównowaga bilansu płatniczego miała być przezwyciężana przez kraje deficytowe przez odpowiednią politykę gospodarczą. Dewaluacja musiała być poprzedzona zgodą MFW i nie mogła przekraczać 10%.
Funkcję waluty kluczowej systemu pełnił dolar USA jako jedyna waluta wymienialna na złoto według parytetu. Inni musieli swoje kursy, przedstawiać w dolarze ( 1$=0.888 gramów złota). W oficjalnych transakcjach złotem i walutami wymienialnymi dopuszczalne były odchylenia +-1% od kursów parytetowego, czyli kurs dolara wokół parytetu mógł się wahać max o 2%. Natomiast kurs jednej waluty w stosunku do drugiej mógł się wahać o 4%. W stosunku narastającego deficytu bilansu płatniczego USA na początku lat 60-tych pojawiło się zjawisko nadmiaru dolarów USA.
Mechanizmy automatycznego przywracania równowagi płatniczej w warunkach systemu sztabowo-złotego i dewizowo- złotego
Zasady funkcjonowania systemu waluty sztabowo-złotej były zbliżone do zasad waluty złotej. Wyjątkiem było określenie minimalnej sumy wymiany waluty krajowej na złoto. Tzn. pieniądz krajowy był bezpośrednio wymieniany na złoto, ale dopiero powyżej określonej sumy stanowiącej równowartość sztaby złota. Bezpośrednim efektem tego było zwiększenie się amplitudy wahań punktów złota, co m. in. Sprzyjało spekulacji, a zarazem destabilizacji kursów walut narodowych i pogłębianiu się kryzysu gospodarczego. Mechanizmy automatycznego przywracania równowagi płatniczej w warunkach systemu sztabowo-złotego i dewizowo-złotego są podobne jak w systemie waluty złotej, chociaż działanie tych mechanizmów uległo osłabieniu w wyżej wymienianych systemach. W systemie waluty złotej mechanizmami przywracającymi równowagę bilansu płatniczego były: mechanizm cenowy i mechanizm dochodowy.
Mechanizm dochodowy: w warunkach deficytu bilansu płatniczego następował spadek wydatków, działał w dół mnożnik tych wydatków i w efekcie miał miejsce spadek PKB. Przy założeniu nie zmienionej dochodowej elastyczności popytu na import i dochodowej elastyczności podaży eksportowej prowadziło to do zmniejszenia wielkości przywozu oraz do zwiększenia eksportu i w ostatecznym efekcie bilans handlowy wracał do równowagi (możliwe nadwyżki).
Mechanizm cenowy: ujemny bilans handlowy/odpływ kruszców›spadek ilości pieniądza w obiegu›obniżenie poziomu cen krajowych. W związku z tym zwiększyła się cenowa atrakcyjność eksportu a zmniejszyła się cenowa atrakcyjność importu.
Funkcjonowanie mechanizmu cenowego i dochodowego we współczesnym systemie walutowym krajów kapitalistycznych
Mechanizm cenowy i mechanizm dochodowy to mechanizmy automatycznego przywracania równowagi bilansu płatniczego w krótkim okresie. Mechanizm cenowy działa w sposób automatyczny w systemie waluty złotej, ale mamy z nim do czynienia również współcześnie. Zwraca on uwagę jedynie na zmiany cen. Przyjmuje się tu występowanie tzw. konkurencyjności doskonałej i brak różnic w cenowej elastyczności popytu i podaży oraz, że zgodnie z prawem Say`a : „niewidzialna ręka rynku „ samoczynnie umożliwi osiągnięcie pełnego zatrudnienia i równowagi wewnętrznej i zewnętrznej.
Zgodnie z mechanizmem dochodowym – w warunkach deficytu bilansu handlowego (deficytu bilansu płatniczego) następuje zmniejszenie wydatków, działa w dół mnożnik tych wydatków i w efekcie ma miejsce spadek wartości PKB. Zwraca się tu uwagę jedynie na zmiany wydatków, dochodów oraz obrotów handlowych z zagranicą. Pomija się w nim zmiany cen, obroty kapitałowe i zmiany stóp procentowych. Z działaniem tego mechanizmu mamy do czynienia również współcześnie.
Obecnie, jeżeli przyczyny bilansu płatniczego mają źródła w polityce pieniężnej, fiskalnej państwa, w przepisach ograniczających mechanizmy rynków itp. Działaniach państwa to w celu przywrócenia równowagi płatniczej powinny być poczynione kroki z zakresu wewnętrznej polityki gospodarczej. Polityka kursowa może być stosowana w przypadkach niedostatecznie proeksportowej struktury gospodarki i inflacji o charakterze kosztowym.
W dochodowej wiąże się w znacznym stopniu z budżetem i podatkami, zasadami kształtowania płac w przedsiębiorstwach publicznych i państwowych oraz system ubezpieczeń społecznych. Znaczący wpływ na równowagę wewnętrzną i pośrednio płatniczą ma także system roszczeniowy lub negocjacyjny kształtowania płac przez związki zawodowe i pracodawców.
(Ex-Im):Kurs=(C-I)+(P-G)
obroty kapitałowe ›równanie równowagi wewnętrznej,
P- podatki, G- wydatki rządowe
Mechanizm cenowy opiera się na reakcjach zmian popytu i podaży na zmiany cen w krajach deficytowych i krajach nadwyżkowych. Do cen zaliczamy nie tylko ceny towarów i usług, ale także ceny pieniądza oraz pracy. Kurs walutowy jest też zmianą ceny pieniądza krajowego wyrażonego w walutach obcych.
Czynniki kształtujące równowagę bilansu płatniczego w długim okresie
W długim okresie o równowadze bilansowej decydują takie czynniki jak zmiany strukturalne i instytucjonalne. Czynnikami o zasadniczym znaczeniu w długim okresie są zmiany poziomu krajowej stopy oszczędności i inwestycji, podatków i wydatków budżetowych, kierunków inwestycji, dynamiki postępu technicznego, wzrostu wydajności pracy, warunków konkurencji, rozwoju rynku kapitałowego oraz systemu bankowego i ubezpieczeniowego. Długookresowa równowaga płatnicza w dużym stopniu zależy od zmian własnościowych i struktury gospodarczej.
Równowaga wewnętrzna i płatnicza mogą zostać zachowane tylko wtedy, gdy wzrostowi gospodarczemu towarzyszy w dłuższym czasie wzrost krajowych oszczędności i napływ zagranicznych. Jeśli będzie on zbyt niski, to równowagę wewnętrzną będzie można utrzymać przez nadwyżkę importu nad eksportem, finansową z topniejących rezerw. Również wpływ na równowagę długookresową mają system budżetowy i podatkowy oraz stosunki własnościowe a także warunki konkurencji. Określają one podział dochodu narodowego, system podejmowania decyzji w przedsiębiorstwie, stosunek do ryzyka. Reformy gospodarze mogą odegrać rolę dynamizującą, wspierającą działanie sił rynkowych.
Doświadczenie nowych krajów przemysłowych Azji Południowo – Wschodniej oraz takich krajów jak Meksyk, Argentyna czy Chile, wskazują, że w dłuższym okresie dla przywrócenia równowagi płatniczej niezbędny jest albo wzrost nadwyżki eksportowej, albo napływ zagranicznych inwestycji bezpośrednich. Kraje nowouprzemysłowione Azji Południowo – Wschodniej swoje sukcesy gospodarcze tj. dynamikę wzrostu, nadwyżki handlowe i równowagę wew. zawdzięczają zwiększeniu i utrzymaniu wysokiego poziomu oszczędności i inwestycji wew., względnie niskim podatkom oraz utrzymaniu wydatków budżetowych na cele społeczne na stosunkowo niskim poziomie. Bilans płatniczy jest zrównoważony, jeśli równoważą się transakcje autonomiczne tzn. podejmowane w celu osiągnięcia zysku. W długim okresie chodzi o: a) czynniki określające stopę wzrostu gospodarczego i jego źródła od strony popytowej (stopa wzrostu gosp. określająca rozmiary i tempo wzrostu dochodów społeczeństwa, stopa wzrostu gosp.- inwestycje krajowe, export i wydatki budżetowe) i potażowej (relacja między stopą wzrostu produkcji na rynek wew. a stopa wzrostu produkcji na export, zmiany udziału importowanych surowców i półfabrykatów w produkcji finalnej)
b) czynniki określające warunki, w jakich wzrost ma miejsce, np. zmiany cen krajowych w stosunku do cen zagranicznych, zmiany kursu walutowego i tendencje inflacyjne, długookresowe tendencje popytu światowego, zmiany terms of trade.
Skutki dla bilansu płatniczego
Analiza skutków procesu integracji z Unią Europejską dla bilansu płatniczego została dokonana od momentu wejścia w życie układu stowarzyszeniowego, tj. od 1 lutego 1994 r. Ponieważ bilans płatniczy odzwierciedla transakcje pomiędzy rezydentami i nierezydentami, dotyczące różnych dziedzin życia gospodarczego, pewne problemy zostaną jedynie zasygnalizowane, ponieważ są przedmiotem osobnej analizy (handel zagraniczny, napływ kapitału).
W latach 1995-98 bilans płatniczy charakteryzował się stałym pogarszaniem salda rachunku bieżącego. W 1995 r. zanotowano nadwyżkę obrotów bieżących w wysokości 854 mld USD, co stanowiło około 0,7% PKB. W 1998 r. wynik rachunku obrotów bieżących był ujemny i wyniósł prawie 7 mld USD, tj. 4,4% PKB. Jednocześnie w omawianym okresie zanotowano wzrost napływu kapitału zagranicznego. Przykładowo, napływ zagranicznych inwestycji bezpośrednich zwiększył się z 3,7 mld USD do 6,4 mld USD. Zwiększył się również napływ inwestycji portfelowych i pozostałych inwestycji. Wynikiem takiego ukształtowania się głównych komponentów bilansu płatniczego był silny wzrost rezerw walutowych – z 6 mld USD na koniec 1994 r. do ponad 27 mld USD na koniec 1998 r. Istotny udział w kształtowaniu się obrotów bilansu płatniczego w omawianym okresie miały transakcje gospodarcze z krajami UE.
Głównym źródłem generującym deficyt obrotów bieżących był deficyt obrotów towarowych. Zdecydowana większość tego deficytu wynikała z obrotu towarowego z krajami UE. W 1998 r. deficyt wyniósł 18,8 mld USD, z czego na kraje UE przypadało 11,6 mld USD (tj. 62% - wg danych celnych GUS). W 1995 r. deficyt ten wyniósł 6,1 mld USD, z czego na kraje UE przypadało 2,7 mld USD (44%). Natomiast pozytywnie na wynik obrotów bieżących oddziaływały transfery bieżące z krajów UE. Ich dodatnie saldo wynikało zarówno ze środków pomocowych przekazywanych przez Komisję Europejską, jak i z prywatnych przekazów środków pieniężnych Polaków mieszkających w krajach UE dla rodzin w kraju.
Jak już wspomniano, w omawianym okresie napływ środków finansowych z zagranicy z nadwyżką zrównoważył deficyt na rachunku bieżącym. Znaczący był udział krajów UE w tym finansowaniu. Najlepszym tego przykładem są zagraniczne inwestycje bezpośrednie. W ogólnej kwocie zagranicznych inwestycji bezpośrednich w Polsce na koniec 1998 r. inwestycje krajów UE stanowiły 79% (17,8 mld USD).
Podsumowując, pomimo że w procesie integracji wystąpił wysoki deficyt obrotów bieżących, to równocześnie towarzyszyło mu finansowanie zagraniczne w bezpiecznej formie inwestycji bezpośrednich. Napływ kapitału zagranicznego umożliwił nie tylko finansowanie bieżącego deficytu, był także głównym czynnikiem wzrostu rezerw walutowych.
Wiarygodność kredytowa Polski w ocenie miesięcznika „Institutional Investor” wyniosła w 1999 r. 58,5 punktu (w skali od 0 do 100). Od początku lat 90-tych ten wskaźnik dla Polski wzrósł ponad dwukrotnie. Od 1995 r. wiarygodność kredytowa Polski była przedmiotem oceny renomowanych agencji. Ocena ta ulega systematycznej poprawie.
Ratingi Polski
Standard & Poor’s Fitch IBCA
1995 BB BB+
1996 BBB- BBB
1997 BBB- BBB
1998 BBB- BBB+
1999 BBB BBB+
2000 BBB+ BBB+
Klasyfikacja podstawowa dziesięciostopniowa:
od
AAA-(najwyższa kategoria) wyjątkowo wysoka zdolność wywiązywania się z podjętych zobowiązań finansowych;
do
D-niedotrzymywanie terminu spłaty zobowiązań;
Znaki (+) lub (-) uzupełniają klasyfikację podstawową.
BBB-(czwarta kategoria) wystarczająca zdolność wywiązania się z podjętych zobowiązań finansowych, przy jednoczesnej większej wrażliwości na niekorzystne warunki gospodarcze i zmiany istniejących warunków.
Wysoka ocena wiarygodności kredytowej kraju oznacza możliwość uzyskiwania środków finansowych za granicą po stosunkowo niskim koszcie. Z jednej strony jest to korzystne, bo obniża koszty obsługi zadłużenia zagranicznego, z drugiej strony może jednak zachęcać polskie przedsiębiorstwa do emisji papierów dłużnych, co zwiększyłoby zadłużenie zagraniczne i wystawiłoby firmy na ryzyko zmian kursowych i konieczność zabezpieczenia się.
eksport/import i bilans płatniczy
W średnim okresie efektem członkostwa jest silny wzrost importu. Wzmocniona konkurencja na rynku krajowym wymusi bowiem proces przyspieszonego dostosowania i restrukturyzacji firm polskich. Mimo ich rosnącej wydajności, w pierwszych latach członkostwa dynamika importu przekroczy dynamikę eksportu, głównie wskutek realnej aprecjacji złotego i bardziej agresywnych strategii rynkowych korporacji ponadnarodowych. W całym dziesięcioleciu członkostwa (2004-2014) zakłada się wzrost importu o 180 mld euro, tj. 16% a eksportu o 80 mld euro tj. o 7%. Powstały dodatkowy deficyt handlowy rzędu 100 mld euro zostanie z nadwyżką pokryty przez bezpośrednie inwestycje zagraniczne, wyższe o 60 mld euro (ponad 2-krotnie w stosunku do scenariusz izolacji) i unijne transfery w kwocie 70 mld euro (w scenariusz izolacji bliskie zeru). Oznacza to, że – w porównaniu ze scenariuszem izolacji – spada zapotrzebowanie Polski na inne mniej bezpieczne sposoby finansowania deficytu (np. kredyty bankowe).
Jednym z makroekonomicznych skutków członkostwa Polski w UE będą więc zmiany w strukturze bilansu płatniczego. W scenariuszu członkostwa będziemy mieć do czynienia ze znacznie wyższym deficytem handlowym, finansowanym jednak w całkowicie bezpieczny sposób transferami z Unii i napływem bezpośrednich inwestycji zagranicznych. W scenariuszu izolacji deficyt będzie wprawdzie mniejszy, ale – wobec braku bezpieczniejszych metod - w połowie sfinansowany wzrostem komercyjnego zadłużenia (kredytami bankowymi i papierami skarbowymi).

skutki finansowe dla budżetu
Na grudniowym szczycie w Kopenhadze ustalono ostateczną wersję rozliczeń pomiędzy Polską a UE w latach 2004-2006. Na podstawie przyjętych ustaleń oszacowano finansowe skutki przystąpienia Polski do UE.
W latach 2004-2006 Polska otrzyma 14,2 mld euro (58,5 mld zł) z budżetu UE, a łącznie wysokość składek, jakie Polska będzie zobowiązana przekazać do UE, wyniesie w tym czasie 7,2 mld euro (29,7 mld zł). Saldo transferów pomiędzy Polską a Unią Europejską wyniesie 7 mld euro (28,8 mld zł). Z zaliczek, które Polska otrzyma z budżetu UE, w końcu 2006 roku zablokowane na rachunku zaliczek będzie 494 mln euro (2,1 mld zł).
Budżet państwa dokona wydatków podlegających refundacji z budżetu UE w wysokości 56,1 mld zł. Analizy wykazują, że jeśli wydatki na współfinansowanie projektów unijnych zostaną dokonane ze środków przesuniętych z innych zadań budżetowych, rozliczenia z UE wykażą w latach 2004-2006 lukę kasową, wynoszącą 29,4 mld zł.
Korzyścią finansową przystąpienia Polski do UE są więc znaczne potencjalne transfery finansowe z budżetu Unii i ich dodatni bilans. Kosztem natomiast jest konieczność przekazania przez Polskę składki do wspólnego unijnego budżetu. Dodatkowym kosztem jest efekt luki budżetowej. Właśnie luka budżetowa będzie najważniejszym problemem finansowym i jeżeli Polska jednocześnie zamierza osiągnąć kryteria Maastricht (w tym osiągnięcie deficytu sektora finansów publicznych na poziomie nie wyższym, niż 3%), to wg szacunkowych obliczeń będzie konieczne obniżenie wydatków publicznych w latach 2004-2006 o 47 mld zł, czyli o ok.15,7 mld zł rocznie. Nie zmienia to jednak faktu, że saldo rozliczeń finansowych z UE jest dodatnie.
Z chwilą przystąpienia do Unii Europejskiej Polska i pozostałe nowe państwa członkowskie przyjmą acquis Schengen, ale stosowanie części przepisów będzie zawieszone do czasu podjęcia przez Radę UE decyzji potwierdzającej, iż są zdolne do prawidłowego wdrożenia całości acquis. Dopiero wówczas nastąpi zniesienie kontroli osobowych na granicach danego państwa z innymi państwami strefy Schengen. Z powodu prac związanych z modernizacją Systemu Informacyjnego Schengen pierwsze nowe państwa członkowskie będą mogły w pełni stosować acquis Schengen nie wcześniej niż w 2007 r. Jednak ze względu na dużą wrażliwość społeczną tej decyzji jest prawdopodobne, iż okres oczekiwania będzie dłuższy. W przypadku Polski we wszystkich dziedzinach objętych acquis Schengen proces dostosowania prawa jest niemal zakończony, lecz pewne niedociągnięcia występują w zakresie wdrażania tych przepisów. Ponadto w pierwszym okresie członkostwa Polskę czeka jeszcze dostosowanie do sytuacji po zniesieniu kontroli na granicach wewnętrznych i do nowych przepisów wspólnotowych (np. wprowadzenie zabezpieczeń biometrycznych do wiz, paszportów i zezwoleń na pobyt, przyłączenie do wizowego systemu informacyjnego, działania związane z tworzeniem wspólnego systemu azylowego). We wszystkich państwach, które przystąpiły do UE 1 maja 2004 r., proces przygotowań do stosowania acquis Schengen przebiega podobnie. Ze względu na uwarunkowania geograficzne wydaje się, iż najkorzystniejszym rozwiązaniem byłoby pełne zastosowanie acquis (czyli zniesienie kontroli osobowych na granicach wewnętrznych) przez wszystkie te państwa jednocześnie.

Bilans Handlowy
sobota, 24 czerwiec 2006
Co to jest bilans i z czego wynika?
Państwo utrzymując kontakty z innymi krajami posiada wobec nich określone zobowiązania a także samo otrzymuje pewne należności. Owe kontakty nie dotyczą tylko samego państwa, ale w szczególności jego obywateli i podmiotów gospodarczych działających na jego terenie. Owe kontakty to głównie wymiana handlowa ; towarów, usług, kapitału itd. Powyższe kontakty mają swoją wartość pieniężną, a skoro występują w nich należności i zobowiązania to najłatwiejszym sposobem ich oceny jest posłużenie się mechanizmem bilansu.
Bilans płatniczy i jego składniki
Bilans płatniczy - to sporządzany za określony okres zestawienie wykazujące sytuację płatniczą kraju z tytułu kontaktów zagranicznych. Bilans płatniczy jest pojęciem bardzo szerokim i dzieli się na :
• bilans obrotów bieżących :
- bilans handlowy - należności i zobowiązania z tytułu eksportu i importu towarów,
- bilans usług - zestawienie obrotów usługami, patentami, licencjami, prawami autorskimi,
- bilans dywidend i procentów - płatności związane z obsługą kapitału ulokowanego za granicą, a w szczególności spłat odsetek (nie rat kredytów !),
- bilans transferów nieodpłatnych - przekazy jednostronne np. umorzenie zadłużenia, pomoc zagraniczna, przelewane środki pieniężne przez obywateli,
• bilans obrotów kapitałowych :
- inwestycje bezpośrednie :
a) budowa nowego przedsiębiorstwa za granicą,
b) zakup przedsiębiorstwa za granicą,
c) reinwestycja zysków w przedsiębiorstwie,
- inwestycje portfelowe - lokaty z zagraniczne papiery wartościowe, np. zakup akcji przedsiębiorstwa zagranicznego, w którym nadal duży wpływ na działalność firmy ma kapitał krajowy.
- inne kapitały :
a) kredyty bankowe, kupieckie,
b) rezerwy monetarne - to w głównej mierze środki znajdujące się na rachunkach w zagranicznych bankach należące do rządu danego kraju. Jeżeli występuje deficyt we wszystkich poniższych pozycjach to kwota ta musi zostać pokryta z rezerw monetarnych. Jeśli występuje nadwyżka to saldo (wynik) powiększa rezerwy monetarne.
Polskie problemy z bilansem
Deficyt obrotów bieżących
Patrząc teoretycznie, bilans płatniczy jest zawsze zrównoważony (należności = zobowiązania), więc musimy spojrzeć na zjawiska występujące na poziomie poszczególnych „bilansów”. W Polsce największym problemem jest wysoki deficyt obrotów bieżących, który w największym uproszczeniu informuje, że więcej importujemy niż eksportujemy. Polskie przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe więcej konsumują niż jest w stanie wytworzyć nasza gospodarka. Brakujące towary i usługi są więc importowane, co powiększa deficyt. Jednocześnie krajowe firmy produkują często wyroby droższe i niższej jakości niż nasi kontrahenci zagraniczni, więc nie opłaca się im kupować polskich towarów. Polscy producenci starają się zaspokoić popyt na rynku wewnętrznym, czyli krajowym, który ciągle się powiększa (wzrost gospodarczy) więc nie mają szczególnej motywacji do zwiększania eksportu. Duży deficyt obrotów bieżących jest niebezpieczny ponieważ może doprowadzić do kryzysu walutowego i załamania złotego. Za niebezpieczne uważa się przekroczenie pułapu 8% w stosunku do PKB.
Saldo obrotów bieżących Polski
Rok deficyt w mln USD deficyt w % PKB
1996 1.352 0,95%
1997 4.312 3,01%
1998 6.858 4,36%
1999 11.628 7,54%
Źródło Główny Urząd Statystyczny
Nadwyżka kapitałowa
Jednak jak już wspomnieliśmy bilans płatniczy musi być zrównoważony, więc deficyt jego deficytową cześć (obroty bieżące) pokrywa w polskim przypadku wysoka nadwyżka kapitałowa. Składają się na nią inwestycje zagraniczne w prywatyzowane zakłady i budowę nowych oraz zakupy polskich papierów wartościowych. Właśnie te inwestycje i napływające pieniądze równoważą nasze zakupy importowe i odpływ środków finansowych. Jednak wracając do deficytu trzeba wspomnieć, że nie składają się na niego wyłącznie zakupy konsumpcyjne, lecz także zakupy inwestycyjne np. sprowadzanie do Polski nowoczesnych maszyn niezbędnych do rozpoczęcia produkcji. Skoro nasz import jest także inwestycyjny, to wszystko jest w porządku i oznacza to, że mamy szansę powiększyć swoje bogactwo w przyszłości. Taka sytuacja jest normalna dla krajów rozwijających się i to właśnie nakłady inwestycyjne decydują o sukcesie gospodarki, a w mniejszym stopniu konsumpcja obywateli. Niektórzy ekonomiści uważają że wystarczy powiększać konsumpcję (i popyt wewnętrzny) w nieskończoność i to on powoduje wzrost zamożności, jednak to nieprawda : ważniejsze są oszczędności i inwestycje w nowoczesne technologie.
Sposoby wspierania eksportu
Pomimo korzyści z napływu inwestycji zagranicznych optymalna byłaby sytuacja gdyby zniknął deficyt obrotów bieżących, i żeby eksport przeważał nad importem. Możemy do tego dążyć używając dwóch sposobów :
• I Sposób - wymagający mniej wysiłku i raczej nieskuteczny - wspierając eksport i administracyjnie ograniczając import :
- stosując wysokie cła na sprowadzane towary i dopłacając z pieniędzy podatników do eksportu,
- korzystnie kształtując kurs waluty krajowej - niski kurs złotego czyni import mniej opłacalny, a towary eksportowane bardziej konkurencyjne na obcych rynkach np. 1 dolar kosztuje 4zł - eksportując sto sztuk towaru X za 5$ otrzymamy 100 x 5$ x 4zł = 2.000zł, ale gdyby rząd administracyjnie zmienił kurs dolara na 5zł to za tą samą transakcję przedsiębiorca otrzymałby 100 x 5$ x 5zł = 2.500zł. Więc dzięki temu eksport stałby się bardziej opłacalny i uległby zwiększeniu, a mniej opłacalny import spadłby. Piękna recepta jednak całkowicie nieskuteczna, gdyby rzeczywiście przynosiła efekty każde państwo na świecie prześcigałoby się obniżając kurs swojej waluty (tzw. dewaluacja).
• II Sposób - wymagający wysiłku gospodarczego i czasu - stwarzanie warunków gospodarczych do rozwoju eksportu nie związanych z ingerencją walutową, takich jak :
- obniżenie podatków i składek ZUS - niskie podatki zmniejszają koszty firm i pozwalają na przeniesienie środków na inwestycje i rozwój,
- brak barier biurokratycznych - łatwe i szybkie procedury przyspieszają transakcje i nie zniechęcają do eksportu,
- inwestowanie w nowoczesne technologie - o sukcesie kraju coraz bardziej decydują wartości niematerialne i zaawansowane technologicznie wyroby, a coraz mniej rolnictwo czy liczba nieefektywnych kopalni węgla,
- inwestycje w edukację - państwa dysponujące wykształconym społeczeństwem zawsze są dużymi eksporterami,
- przyciąganie inwestycji zagranicznych - które w dłuższym terminie przyniosą efekt w postaci zwiększenia eksportu.
Eksport towarów i usług jako odsetek PKB
Państwo eksport/PKB w 1999r.
Czechy 65,5%
Grecja 16,8%
POLSKA 23,7%
Rosja 47,8%
RPA 25,3%
Turcja 26,1%
Węgry 48,8%
Źródło Credit Suisse First Boston
Bilans płatniczy
Bilans płatniczy na bazie płatności jest statystycznym zestawieniem rozliczonych przez polski system bankowy płatności, który prezentuje transakcje zrealizowane przez Polskę z resztą świata w odniesieniu do określonego okresu.
Źródłem danych służących do zestawiania polskiego bilansu płatniczego na bazie płatności są sprawozdania polskich banków, posiadających upoważnienia do dokonywania czynności obrotu dewizowego i związanych z nimi rozliczeń. Dane dotyczą transakcji przeprowadzonych w walutach obcych i w złotych na rachunkach polskich banków w bankach za granicą oraz na rachunkach nierezydentów w polskich bankach jak również transakcji przeprowadzanych w walutach obcych poprzez kasy polskich banków.
Dane do bilansu płatniczego na bazie płatności są zbierane w walutach oryginalnych, tj. w walutach, w których została przeprowadzona transakcja, następnie są one przeliczane na USD dziennymi relacjami walut do USD.
Pozycje bilansu płatniczego
Zestawienie transakcji sporządzane jest według standardowych komponentów bilansu płatniczego, zgodnie z zaleceniami Międzynarodowego Funduszu Walutowego i innych organizacji międzynarodowych.
1. Rachunek bieżący obejmuje transakcje dotyczące płatności za towary, usługi, dochody, przekazy transferów bieżących oraz saldo niesklasyfikowanych obrotów bieżących.
 Towary
 Usługi – np. transportowe, pocztowe, telekomunikacyjne, podróże, turystyka,
 Dochody – np. wynagrodzenia pracowników, odsetki od środków na rachunkach bankowych,
 Transfery bieżące – np. dary, pomoc bezzwrotna, podatki i opłaty na rzecz polskiego sektora rządowego, spadki, renty itp.
 Niesklasyfikowane obroty bieżące – np. transakcje skupu i sprzedaży walut obcych
2. Rachunek kapitałowy i finansowy
Rachunek kapitałowy obejmuje transfery kapitałowe: np. umorzenie długu, zakup/sprzedaż praw własności patentów, praw autorskich, znaków handlowych itp.
Rachunek finansowy zawiera wszelkie inwestycje rezydentów za granicą i nierezydentów w kraju.
5. Saldo błędów i opuszczeń wynika z transakcji niezarejestrowanych lub nieprawidłowo ujętych w sprawozdaniach banków. Jest „sztuczną” pozycją korygującą.
6. Pozycje finansujące obejmują transakcje w zakresie oficjalnych aktywów rezerwowych, kredytów otrzymanych z Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW) oraz transakcje finansowania wyjątkowego (exceptional financing).

Rysunek 1: Wpływy z eksportu Polski w latach 1993 – 2002
Choć jak pokazuje zestawienie (Rys. 1) wpływy z eksportu towarów rosły na przestrzeni lat 90 – tych, od ’96 r. obserwujemy deficyt bilansu płatniczego (Rys. 2). Jest to związane m.in. ze wzrostem importu. Deficyt pokryty został kapitałem związanym z zagranicznymi inwestycjami w Polsce (Rys. 3).

Rysunek 2: Saldo rachunku bieżącego

Rysunek 3: Saldo obrotów kapitałowych i finansowych.


Rysunek 4: Saldo bilansu płatniczego.

Bilans płatniczy RP na bazie płatności (mln USD) 2002
A. RACHUNEK BIEŻĄCY -6704

Towary: saldo -10310

Towary: wpływy z eksportu 32983
Towary: wypłaty za import 43293

Usługi: saldo -1000

Dochody: saldo -1637

Transfery bieżące: saldo 2178

Niesklasyfikowane obroty bieżące: saldo 4065

B. OBROTY KAPITAŁOWE I FINANSOWE 7090

OBROTY KAPITAŁOWE -8

OBROTY FINANSOWE 7098

Inwestycje bezpośrednie: saldo 3754

Polskie inwestycje bezpośrednie za granicą -328
Zagraniczne inwestycje bezpośrednie w kraju 4082

Inwestycje portfelowe: saldo 1692

Pozostałe inwestycje: saldo 2042

Pochodne instrumenty finansowe: saldo -390

C. SALDO BŁĘDÓW I OPUSZCZEŃ 259

R A Z E M od A do C 645

D. POZYCJE FINANSUJĄCE -645

Oficjalne aktywa rezerwowe -633
Kredyty z MFW 0
Exceptional financing -12

Bilans płatniczy przedstawia napływ (odpływ) netto środków pieniężnych do danego kraju. Nadwyżka obrotów bieżących musi zostać zrównoważona przez deficyt obrotów kapitałowych i/lub wzrost rezerw dewizowych. Deficyt obrotów bieżących musi zostać zrównoważony przez nadwyżkę obrotów kapitałowych i/lub zmniejszenie rezerw dewizowych.
W dłuższej perspektywie niezbędna jest równowaga obrotów bieżących. W przeciwnym wypadku dojdzie do wyczerpania poziomu rezerw lub wzrostu zadłużenia kraju u innych państw.
Państwo może stymulować eksport poprzez obniżanie cen produktów krajowych oraz oddziaływanie na globalny popyt instrumentami polityki pieniężno-fiskalnej (wzrost stóp procentowych, zmniejszenie podaży pieniądza) może to jednak wpłynąć na wzrost bezrobocia.
Ocena
Tylko zarejestrowani użytkownicy mogą oceniać zawartość strony

Zaloguj się lub zarejestruj, żeby móc zagłosować.

Brak ocen. Może czas dodać swoją?